Μηχανισμός των Αντικυθήρων: 118 χρόνια από την ανακάλυψη του αρχαιότερου υπολογιστή του κόσμου
ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ

Μηχανισμός των Αντικυθήρων: 118 χρόνια από την ανακάλυψη του αρχαιότερου υπολογιστή του κόσμου

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων είναι ο αρχαιότερος υπολογιστής που γνωρίζουμε. Είναι ένα αρχαίο αστρονομικό αυτόματο, ένας ειδικευμένος μηχανικός υπολογιστής που λειτουργεί με γρανάζια. Ο μηχανισμός είναι όχι μόνο ένα μηχανικό σύμπαν, ένα πλανητάριο του 150 με 100 π.Χ., αλλά και ένα πολύπλοκο αστρονομικό όργανο. Προβλέπει κάθε αστρονομικό φαινόμενο που ήταν γνωστό κατά την αρχαιότητα. Βρίσκει τις θέσεις Ηλίου και Σελήνης και πιθανότατα όλων των τότε γνωστών πλανητών.

Προβλέπει τον χρόνο που γίνονται οι ηλιακές και σεληνιακές εκλείψεις (ακόμη και σήμερα) αλλά και πού είναι ορατές πάνω στην Γη. Προβλέπει τις φάσεις της σελήνης και την αρχή του κάθε μήνα με δυο σεληνοηλιακά ημερολόγια. Οι φάσεις της Σελήνης προβλέπονται με διάφορα ημερολόγια που έχει ο μηχανισμός, αλλά κυρίως με τον κύκλο του Μέτωνος διάρκειας 19 ετών που αναπτύχθηκε την εποχή του Σωκράτη και από τον 13ο αιώνα χρησιμοποιούμε για το Πάσχα.

Το ημερολόγιο που βρήκαμε στον μηχανισμό και βασίζεται στον κύκλο των 19 ετών του Μέτωνος με ονόματα μηνών ΦΟΙΝΙΚΑΙΟΣ, ΚΡΑΝΕΙΟΣ, ΛΑΝΟΤΡΟΠΙΟΣ, ΜΑΧΑΝΕΥΣ, ΔΩΔΕΚΑΤΕΥΣ, ΕΥΚΛΕΙΟΣ, ΑΡΤΕΜΙΣΙΟΣ, ΨΥΔΡΕΥΣ, ΓΑΜΕΛΙΟΣ, ΑΓΡΙΑΝΙΟΣ, ΠΑΝΑΜΟΣ, ΑΠΕΛΛΑΙΟΣ που από τα ονόματα των μηνών ξέρουμε ότι είναι ένα Ηπειρώτικο ημερολόγιο που ταυτίζεται με τα ημερολόγια της Κέρκυρας του Βουθρωτού, της Απολλωνίας και ενμέρει με άλλα Ηπειρώτικα. Τα Ηπειρώτικα ημερολόγια είναι ένα υποσύνολο των Κορινθιακών ημερολογίων που ανήκουν στην μεγάλη κατηγορία Δωρικών ημερολογίων.

Προσδιορίζει πότε γίνονται οι Ολυμπιακοί αγώνες με ένα ακόμη σεληνοηλιακό ημερολόγιο διάρκειας οκτώ ετών την οκταετηρίδα, περίοδο συντονισμού Γης, Ηλίου, Σελήνης και Αφροδίτης που σε 8 έτη χορεύουν ένα μινουέτο με 5 στροφές (περιφορές γύρω από τον Ήλιο) της Αφροδίτης, 8 της Γης και 99 της Σελήνης.Η Οκταετηρίς, όπως λέγεται αυτή η περίοδος περιλαμβάνει δυο Ολυμπιάδες διάρκειας 49 και 50 μηνών, και όλοι οι σημαντικοί αγώνες των Πυθίων Ισθμίων Νεμέων, Νάων, Αλείων προβλέπονται με την φάση της Σελήνης, τις Ισημερίες και Ηλιοστάσια.

Το ημερολόγιο των οκτώ ετών είναι προϊστορικό, ασφαλώς είναι το Μινωικό ημερολόγιο, αν και η ιστορία μας λέει ότι το έφτιαξε ο Κλεόστρατος από την Τένεδο τον 6ο αιώνα. Κάποια παραλλαγή του χρησιμοποιούσαν οι Αθηναίοι, αλλά και κάθε πόλη, για να ρυθμίζουν την πολιτική ζωή, αλλά γενικότερα οι Έλληνες  για την έναρξη των Ολυμπιακών αγώνων και των άλλων εορτών των Ελλήνων. Συνεπώς η οκταετηρίδα πρέπει να είναι προγενέστερη της αρίθμησης των Ολυμπιακών αγώνων.

Το ημερολόγιο της οκταετηρίδας χρησιμοποιούν οι Σκανδιναβοί μέχρι το 1280 με ανθρωποθυσίες στην αρχή κάθε οκταετηρίδας ίδιες με αυτές της μυθολογίας μας με την ιστορία του Θησέα και των επτά νέων και νεανίδων που προσφέρονταν στον Μινόταυρο. Οι Χριστιανοί το χρησιμοποιούν μέχρι το 1200 για το Πάσχα και τις κινητές εορτές.

Όπως κάθε επιστημονικό όργανο συνοδεύεται από λεπτομερέστατο εγχειρίδιο χρήσης που είναι γραμμένο σε χάλκινα φύλλα με τα οποία είναι κατασκευασμένες οι πόρτες του μηχανισμού.Στα γρανάζια του μηχανισμού διαβάζουμε τα μαθηματικά και τους νόμους της φυσικής, όπως τους αντιλαμβάνονται εκείνη την εποχή,  που χρησιμοποιούν οι Έλληνες τότε για να μελετήσουν την φύση και να προβλέψουν τα φυσικά φαινόμενα που παρουσιάζει ο μηχανισμός.

Δυο αναπάντεχες ανακαλύψεις είναι ότι η κίνηση της σελήνης δίνεται πολύ ρεαλιστικά με μεταβλητή ταχύτητα με καλή προσέγγιση του 2ου νόμου του Κέπλερ με τον δορυφόρο της Γης να τρέχει στο περίγειο (κοντά στην Γη) και να πηγαίνει αργά το απόγειο. Ένα πλανητικό γρανάζι δίνει επίσης πολύ ρεαλιστικά την θέση του πλανήτη Δία χρησιμοποιώντας ένα ελατήριο που δίνει σωστά τις ανάδρομες κινήσεις του πλανήτη.

Μια άλλη μεγάλη έκπληξη ήταν που ανακαλύψαμε σε αρχαία κείμενα ότι ο μηχανισμός κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν «πινακίδιον», δηλαδή tablet.

Ο μηχανισμός ίσως ήταν και ένα αστρονομικό ρολόι με συνεχή κίνηση που γίνεται με ένα σύστημα με βάρη και αντίβαρα, σαν τα ρολόγια κούκου, με χρονισμό κίνησης από ένα είδος κλεψύδρας με πλωτήρα, όπως μας περιγράφει ο Ήρων. Παρόμοια μηχανήματα που ονομάζονταν σφαίρες είχα φτιάξει ο Αρχιμήδης, τις οποίες περιγράφει ο Κικέρων, όπως και ρολόγια.

Όταν διαπιστώνει κανείς ότι ο αυτόματος μηχανισμός κάνει όλα αυτά αναρωτιέται πώς είναι δυνατόν οι άνθρωποι, οι Έλληνες συγκεκριμένα, να έφτιάξαν ένα τέτοιο μηχανικό σύμπαν. Η απάντηση είναι απλή. Οι Έλληνες είχαν αναπτύξει αιώνες πριν όλα όσα ήταν απαραίτητα για να προβλέπουν κάποια φυσικά φαινόμενα με ικανοποιητική ακρίβεια. Είχαν αναπτύξει κατάλληλα μαθηματικά για να διατυπώνουν τους νόμους της φυσικής με τους οποίους ερμήνευαν και σε κάποιες περιπτώσεις των αστρονομικών φαινομένων τα οποία πρόβλεπαν ικανοποιητικά.

Η αντίληψη της αιτιοκρατίας, των νόμων της φύσης που διατυπώνονται σωστά μόνο με μαθηματικά και η πρόβλεψη της φύσης  είναι το μεγαλύτερο βήμα που έκανε η Ανθρωπότητα και ο σημερινός πολιτισμός βασίζεται σε αυτόν.

Ο μηχανισμός είναι επιτομή της Ελληνικής φιλοσοφίας και ιδιαιτέρως της Πυθαγόρειας φιλοσοφίας που βασίζεται στα μαθηματικά αλλά και της φυσικής φιλοσοφίας των Ιώνων, του Θαλή, του Αναξίμανδρου, αλλά και του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Η μελέτη μας απέδειξε ότι οι Έλληνες είχαν κατά την αρχαιότητα προηγμένη τεχνολογία, βασισμένη στην επιστήμη στην αστρονομία,  στην φυσική και στα μαθηματικά με τα οποία εκφράζουν από τότε οι Έλληνες τους νόμους της Φύσης.

Πρέπει να υπήρχαν πολλά παρόμοια «μηχανήματα» από την προϊστορική εποχή, γιατί ασφαλώς ο μηχανισμός δεν έγινε σε μια ημέρα, αλλά αποτελεί μετεξέλιξη συνεχών προσπαθειών μέτρησης του χρόνου με ημερολόγια που πάνε πίσω στο 6000 πΧ. στο Σέσκλο. Ο ονομαζόμενος Μινωικός αστρονομικός υπολογιστής του 1800 π.Χ. είναι ασφαλώς πρόγονος του Μηχανισμού των Αντικυθήρων και μετέπειτα έχουμε πολλά μηχανήματα σε όλο τον Ελληνικό κόσμο στην διάρκεια των αιώνων και κορύφωση στην βιομηχανική επανάσταση. Παρόμοιοι μηχανισμοί υπήρχαν συνεχώς, βεβαίως σε μικρούς αριθμούς. Χρησιμοποιούνταν από ταξιδευτές, αστρονόμους, φιλοσόφους, γεωγράφους, στρατιωτικούς, αλλά και ως σύμβολα κύρους, ισχύος, και για επίδειξη  από πολιτικούς και πλουσίους.

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων είναι ίσως το πιο ιδιαίτερο, μοναδικό και ίσως σημαντικότερο από εκθέματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου των Αθηνών όπου μπορούμε και τον θαυμάζουμε. Εκτίθεται σε θαυμάσια προθήκη από τότε που βρέθηκε σε τεράστιο αρχαίο ναυάγιο του 60 με 80 π.Χ. Το ναυάγιο μήκους τουλάχιστον 60 μέτρων βρήκαν Συμιακοί σπογγαλιείς, ο Ηλίας Σταδιάτης με καπετάνιο τον Δημήτρη Κοντό, στον Ποταμό των Αντικυθηρων, την Μεγάλη Τρίτη 4 Απριλίου 1900, σε βάθος 45 με 65 μέτρα. Τα δυο καΐκια, «Ευτέρπη» και «Καλλιόπη»  σταμάτησαν λόγω θαλασσοταραχής την πορεία τους προς Λιβυή. Ο Μηχανισμός ανασύρθηκε λίγο αργότερα, μάλλον τον Μάρτη του 1901 από τον επιδέξιο δύτη Ηλία Σταδιάτη στην διάρκεια της πρώτης παγκοσμίως και σημαντικότερης ενάλιας αρχαιολογικής έρευνας. Τον μηχανισμό επισήμανε στο Μουσείο στις 17 Μαΐου 1902 ο Αρχαιολόγος Βαλέριος Στάης.

Ο Μηχανισμός σήμερα επιτελεί διπλό σημαντικότατο έργο. Εκπαιδευτικό, διότι διδάσκει πολλά τους νέους, όπως την σημασία των επιστημών στην κατανόηση και πρόβλεψη της φύσης, διδάσκει ακόμη μαθηματικά, τεχνολογία, φυσικής μαθηματικά, ιστορία, φιλοσοφία. Συγχρόνως είναι άριστος πρεσβευτής του Ελληνικού πολιτισμού.

Έχουμε οργανώσει πολλές πολύ επιτυχημένες εκθέσεις και ομιλίες ανά τον κόσμο, στην NASA και στην UNESCO, σε πολλά αρχαιολογικά μουσεία, πανεπιστήμια, κολέγια, σχολεία σε όλες τις χώρες και πολύ περισσότερο στην Ελλάδα παρουσιάζουμε τον μηχανισμό και μαζί με αυτόν τον Ελληνικό πολιτισμό προς όφελος κυρίως των νέων και με μέγιστη προβολή της Ελλάδας. Οι εκθέσεις είναι διαθέσιμες σε 13 γλώσσες. Οι εκθέσεις και οι ομιλίες μας βοηθούν τους νέους να αποκτούν αυτογνωσία και κυρίως αυτοπεποίθηση που τόσο τους λείπει. Διδάσκει ότι οι άνθρωποι μπορούν να κατορθώσουν ότι επιθυμούν, αρκεί να θέτουν υψηλούς στόχους να σχεδιάζουν επιστημονικά και να πραγματοποιούν μεθοδικά.

Με τις εκθέσεις και τις ομιλίες προσπαθούμε επίσης να βοηθήσουμε τους νέους να γνωρίσουν ποιοι είναι, από πού προέρχονται και πού μπορούν να πάνε, να σχεδιάζουν το μέλλον τους, να θέτουν υψηλούς στόχους, να προγραμματίζουν, να πραγματοποιούν και να ξέρουν ότι μπορούν να κατορθώσουν τα πάντα.

Ο κ. Ξενοφώντας Διον. Μουσάς, είναι καθηγητής Φυσικής Διαστήματος, στον Τομέα Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής, του Τμήματος Φυσικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και ένας εκ των ιδρυτών της αρχικής ακαδημαϊκής ομάδας του Προγράμματος Έρευνας για τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων.

You can also read the article in English here.

MANUAL_2_XM.pngAntik-mech7.png

Antik-mech6.png